ପ୍ରଗତିଶୀଳ ମସିହା, ନିର୍ଭୀକ I ନିର୍ଭୟ I ନିରପେକ୍ଷ
Uncategorized

ପ୍ରବନ୍ଧ

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ବାକଦେବୀ

ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଟ୍ଟନାୟକ

ଅଇଲେ ମା ସରସ୍ବତୀ ନିର୍ମଳ ବର୍ଣ୍ଣେ

ରତ୍ନ ବିଭୂଷିତ କୁଣ୍ଡଳ କର୍ଣ୍ଣେ

ଗଳାରେ ଗଜମୋତି ମୁକୁତାର ହାର

ଦିଅ ମା ସରସ୍ବତୀ ବିଦ୍ୟା ଭଣ୍ଡାର ।

ମାଘମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ମା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଆବାହନୀ ତଥା ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ । ବସନ୍ତ ଋତୁର ଅୟମାରମ୍ଭରେ

ଧରଣୀରାଣୀ ସକଳ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଙ୍ଗୀଭୂତ କରି , ସକଳ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ରୂପିଣୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ପଦ କମଳରେ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ ଏହି ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ରେ । ଏହି ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବାର ବିଧି ଅଛି । ଘର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାହାଘର, ବ୍ରତଘର , ଖଡିଛୁଆଁ ଏହିଦିନ ଶୁଭାରମ୍ଭ କରାଯାଏ ।

ବେଦରେ ଦେବୀ ମାନଙ୍କର ବନ୍ଦନାରେ ସରସ୍ଵତୀଙ୍କର ବନ୍ଦନା ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରଧାନ । ଋକ୍ ବେଦରେ କଥିତ ଅଛି ସରସ୍ବତୀ ମହାଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ । ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ରୂପରେ ସ୍ତୁତି

କରାଯାଏ । ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରୁ ତେଜୋମୟ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ବାଟ କଢାଇ ଘେନି ଯିବାର ସେ ହେଲେ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ । ବଶିଷ୍ଟ, ଭରଦ୍ବାଜ ଆଦି ଋଷିଗଣ ମା ସରସ୍ବତୀଙ୍କ କୃପାରୁ ଜ୍ଞାନ ରୂପକ ନଦୀର ସ୍ରୋତରେ ବୋହି ଯାଇ ପରମାନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାରେ ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ମହାସତ୍ୟା, ମହାପ୍ରବାହ, ବୁଦ୍ଧିଧାରିଣୀ, ଭାରତୀ , ବାକଦେବୀ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।ଶ୍ବେତବର୍ଣ୍ଣା ଦେବୀ ଭାରତୀ ଶ୍ବେତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି କର୍ଣ୍ଣରେ ରତ୍ନ ବିଭୂଷିତ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି, ଗଳାରେ ଗଜମୋତି ଓ ମୁକୁତାର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହସ୍ତରେ ବୀଣା ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରି ପଦ୍ମାସନରେ ଶ୍ବେତପଦ୍ମ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତା ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ଏହା ପଛରେ ଏକ ସାତ୍ତ୍ବିକ ଚିନ୍ତା ଧାରା ନିହିତ ଅଛି । ଶ୍ବେତବର୍ଣ୍ଣ ହିଁ ସାତ୍ତ୍ବିକତାର ନିଦର୍ଶନ ।

ପୁଣି ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର ୟାସ୍କ କହନ୍ତି ସରସ୍ବତୀ ଅର୍ଥ ନଦୀ ଓ ଦେବତା । ସର ଅର୍ଥ ନୀର – ନୀର ପରି ରସ ଅଛି ଯାହାର ସେ ସରସ୍ବତୀ । ସରସ୍ୱତୀ ହେଲେ ଜଳମୟୀ ଓ ତେଜୋମୟୀ ।

ଋକ୍ ବେଦରେ ଯେଉଁ ତ୍ରିମହାଶକ୍ତିଙ୍କର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ସେହି ଦେବୀ ତ୍ରୟୀ ହେଉଛନ୍ତି ଉଷା, ଅଦିତୀ ଓ ସରସ୍ବତୀ ।

ଉଷା କର୍ମର ଅଧିଶ୍ବରୀ, ଅଦିତୀ ଉପାସନାର ଅଧିଶ୍ବରୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ଜ୍ଞାନ ର ଅଧିଶ୍ବରୀ ରୂପେ ପ୍ରାକ୍ ବୈଦିକ କାଳରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ବୈଦିକ ଋଷିବୃନ୍ଦ ଇଡା, ଭାରତୀ ଓ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି ସମ୍ଭୁତା ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟୀ ଦେବୀ ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ । ବୈଦିକ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ବିଶେଷ ଅର୍ଚ୍ଚନାର ବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିଲା । ସାମ ବେଦରେ ସେ ବାକ୍ୟ ଓ ସ୍ବରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ରୂପେ ଛନ୍ଦ ଭାବରେ ପ୍ରତିଭାତ ହୋଇଥିଲେ । ଯଦୁର୍ବେଦରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଏକ ଭିନ୍ନ ରୂପ ପରିଦୃଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞୀୟ ବିଚାରବୋଧରେ ସେ ମହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଉପନିଷଦ ରଚନା କାଳରେ ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ବ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ମହାନ ଆର୍ଯ୍ୟ ଋଷିଗଣ ତାଙ୍କ ଯଶୋଗାନରେ ଆତ୍ମବିଭୋର ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବେଦାନ୍ତ ପ୍ରତିପାଦିତ ପରମତତ୍ବ ସ୍ବରୂପରେ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ବେଦକାର ମାନଙ୍କ ମତରେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ସାଧନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ।

ପୁରାଣ ଯୁଗରେ ସରସ୍ବତୀ ଜ୍ଞାନମୟୀ ତଥା ବାକ୍ୟର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହିଯୁଗରେ ସରସ୍ବତୀ ଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି, ସ୍ତବ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଧ୍ୟାନ, କବଚ ପ୍ରଭୃତି ରଛନା ହୋଇଥିଲା ।

ସେ ଧୀଶ୍ବରୀ ଓ ବୋଧରୂପା । ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବାକଦେବୀ ପୀଠ ଓ ମନ୍ଦିରମାନ ନିର୍ମ୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗୁରୁକୁଳ ଆଶ୍ରମ ମାନଙ୍କରେ ବାକଦେବୀଙ୍କର ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ପାରମ୍ପାରିକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା । ଏହି ଯୁଗରେ ପବିତ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାରାଣାସୀ ନଗରୀ ବାଣୀ ଆରାଧନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୀଠର ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରି ବିଦ୍ୟାନଗରୀ ରୂପେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ପୁରାଣ ବାକଦେବୀଙ୍କ କୃପାରୁ ରଚନା କରାଗଲା ।

ପୁରାଣକାର ମାନେ ପ୍ରଥମେ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ମାନସକନ୍ୟା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପିତା ଭାବରେ ପରିକଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି । ପୁଣି ସେହି କନ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ବୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ବବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମସ୍ତ ଜୀବ ତଥା ସ୍ଥାବର ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ସର୍ଜନା କରାଇଲେ ।

ସେ କେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିଥିଲେ ବୋଲି କଥିତ ଅଛି । ବୀଣା ଦ୍ବାରା ସେ ସୂଚାଇ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ବୀଣାର ସାତସୁରରେ ବନ୍ଧା ଏ ଜୀବନ । ଏହା କେତେବେଳେ ମଧୁର ତ କେତେବେଳେ କରୁଣ । ପୁଣି କେତେବେଳେ କଠୋର ତ କେତେବେଳେ ନିଷ୍ଠୁର ।ହେଲେ ବୀଣା ସର୍ବଦା ମିଠା ସ୍ବର ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଗୋଟେ ହାତରେ ଜ୍ଞାନ ର ପ୍ରତୀକ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହସ୍ତରେ ସ୍ଫଟିକର ଜପାମାଳା । ପଦ୍ମ ପଙ୍କରୁ ଜାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ଓ ଆଭା ଆକର୍ଷଣୀୟ

ଏବଂ ନିର୍ଲିପ୍ତ । ବାହନ ହଂସ ଯିଏ ବିବେକୀ ପରି କ୍ଷୀରରୁ ନୀରକୁ ଅଲଗା କରିପାରେ । ସେ ଜ୍ଞାନର ନିରବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ପ୍ରବାହିତ କରି ଆମର ବିଚାର, ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତୁ ଏହାହିଁ ଆଜିର ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଉ ।

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଟ୍ଟନାୟକ , ଭୁବନେଶ୍ୱର

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Related posts

ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ମେଧାଅନ୍ବେଷଣ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଫଳାଫଳ, ପ୍ରଥମ ହେଲେ ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର

Sunil Chandra Nayak

କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ନିଷ୍ପତ୍ତି – ତେଲ କମ୍ପାନିଙ୍କ କ୍ଷତି ଭରଣା ପାଇଁ ଦିଆଯିବ ୨୨ ହଜାର କୋଟି, ରେଳ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ୭୮ ଦିନର ବୋନସ

Sunil Chandra Nayak

ଫୁଫଗାଁ ରେ ଦଣ୍ଡପଟିଆଣି ଦେବୀ ଙ୍କ ଦଶହରା, ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ରେକର୍ଡ ଡ଼୍ୟାନ୍ସ ଅନୁଷ୍ଠିତ

Sunil Chandra Nayak

Leave a Comment

error: Content is protected !!
çukurova escort dalaman escort datça escort didim escort düzce escort edirne escort edremit escort fethiye escort gelibolu escort gemlik escort escort
boyabat escort inegöl escort kovancılar escort bolvadin escort meram escort çukurova escort nazilli escort aliağa escort karatay escort serdivan escort bozüyük escort muratpaşa escort ürgüp escort karacabey escort iskilip escort kelkit escort didim escort datça escort yüreğir escort escort osmaneli escort ayvalık escort escort odunpazarı escort zile escort amasra escort söke escort edremit escort sorgun escort hendek escort ilkadım escort kaman escort bayraklı escort lara escort banaz escort bandırma escort kepez escort osmancık escort sultanahmet escort akyazı escort kozan escort izmit escort gelibolu escort dudullu escort köyceğiz escort kemer escort çaycuma escort tepebaşı escort