ସମବାୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି
ଡା. ଦେବୀ ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର,
“ସହକାରିତା” ବା “ସମବାୟ”ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।ଯେତେବେଳେ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତି ସମାନ ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖି ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମବାୟ ସମିତି ଗଠନ ହୁଏ।”ଏକ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକ ପାଇଁ” — ଏହା ହେଉଛି ସମବାୟର ମୂଳମନ୍ତ୍ର।ଭାରତ ପରି ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ କୃଷିପ୍ରଧାନ ଦେଶରେ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ତଥା ଦରିଦ୍ର ସୀମାରେଖା ତଳେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସମବାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକପ ବରଦାନ ସଦୃଶ। ଭାରତ ସରକାର ଏହି ଦର୍ଶନକୁ ଆଗକୁ ନେଇ “ସମବାୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି” ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାରା ଦେଶରେ ବ୍ୟାପକ କରୁଛନ୍ତି,ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସମବାୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ କରିବା।
ସମବାୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି :
ଭାରତରେ ସମବାୟର ଇତିହାସ ବେଶ୍ ପୁରୁଣା।୧୯୦୪ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ପ୍ରଥମ କୃଷି ସମବାୟ ଋଣ ସମିତି ଆଇନ ପାରିତ ହୋଇଥିଲା।ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, ଦେଶର ପ୍ରଥମ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାରେ ସମବାୟକୁ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ,ଗୁଜରାଟର ଆନନ୍ଦଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଶ୍ୱେତ ବିପ୍ଳବ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଚିନି ସମବାୟ କାରଖାନାଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ସମବାୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ସଫଳତାର ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଉଦାହରଣ ସାଜିଲେ।ସମ୍ପ୍ରତି, ସମବାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ସ୍ୱାଧୀନ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର “ସମବାୟ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ” ଗଠନ କରିଛନ୍ତି।
“ସମବାୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି”ର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଆଭିମୁଖ୍ୟ :
ଏହି ଅଭିଯାନର ମୁଖ୍ୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ବିକାଶ: ଗାଁର କ୍ଷୁଦ୍ର ଚାଷୀ,କାରିଗର ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସମବାୟ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସୁଦୃଢ଼ କରିବା।
ସହଜ ବ୍ୟବସାୟ ପରିବେଶ: ସମବାୟ ସମିତିଗୁଡ଼ିକର ପଞ୍ଜୀକରଣ ଓ ପରିଚାଳନା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସରଳ କରିବା।
ଡିଜିଟାଲାଇଜେସନ: ପ୍ରାଥମିକ କୃଷି ସମବାୟ ସମିତି ଗୁଡ଼ିକର କମ୍ପ୍ୟୁଟରୀକରଣ କରି କାର୍ଯ୍ୟଧାରାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଣିବା।
ବଜାର ସଂଯୋଗ: ସମବାୟ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା।
କୃଷି ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିରେ ସମବାୟର ଭୂମିକା :
ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୬୦ ରୁ ୭୦ ପ୍ରତିଶତ ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ କୃଷି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।ଏଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ଚାଷୀ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ନାମମାତ୍ର ଚାଷୀ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମବାୟ କିପରି ସମୃଦ୍ଧି ଆଣୁଛି,ତାହା ନିମ୍ନମତେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇପାରେ:
ପ୍ୟାକ୍ସର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ: ପ୍ରାଥମିକ କୃଷି ଋଣ ସମିତି ଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ସୁଧରେ ଋଣ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ୟାକ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁମୁଖୀ ସେବା କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ କରାଯାଉଛି,ଯେଉଁଠି ଚାଷୀ ସାର,ବିହନ,କୀଟନାଶକ ପାଇବା ସହ ଡିଜିଟାଲ୍ ସେବା ମଧ୍ୟ ପାଇପାରୁଛନ୍ତି।
କୃଷି ଉପକରଣ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହଜ ଉପଲବ୍ଧତା: ସମବାୟ ସମିତିଗୁଡ଼ିକ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଗୁଣବତ୍ତାସମ୍ପନ୍ନ ବିହନ ଓ ସାର ରିହାତି ଦରରେ ଯୋଗାଇ ଦିଅନ୍ତି।ଇଫ୍ କୋ ପରି ସମବାୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ।
ଚାଷୀ ଉତ୍ପାଦକ ସଂଗଠନ : କୃଷକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଫାର୍ମର ପ୍ରୋଡ୍ୟୁସର ଅର୍ଗାନାଇଜେସନ ଗଠନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟର ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ ନିଜେ ସ୍ଥିର କରିପାରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥିମାନଙ୍କ ଶୋଷଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଉଛନ୍ତି।
ମହିଳା ସଶକ୍ତୀକରଣ ଏବଂ ସମବାୟ :
“ସମବାୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି” ମହିଳାମାନଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀ ବିନା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମହିଳା ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ମହିଳା ସମବାୟ ସମିତିଗୁଡ଼ିକ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।
ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ସମିତି: ଭାରତର କୋଟି କୋଟି ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳା ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ସମିତି (ମହିଳା ଡାଏରୀ କୋପରେଟିଭ) ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇ ଦୈନିକ ରୋଜଗାର କରୁଛନ୍ତି।
ଗୃହ ଉଦ୍ୟୋଗ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ: “ଲିଜ୍ଜତ ପାମ୍ପଡ଼”ପରି ସମବାୟ ସଂସ୍ଥା ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଆଜି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବ୍ରାଣ୍ଡ୍ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ମିଶନ ଶକ୍ତି’ ମାଧ୍ୟମରେ ମହିଳାମାନେ ସମବାୟ ଭିତ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନିଜ ପରିବାରର ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିପାରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରମୁଖ ସଫଳ ସମବାୟ ମଡେଲ୍ଗୁଡ଼ିକର ଉଦାହରଣ
ଅମୂଲ୍ : ଗୁଜରାଟର କ୍ଷୀର ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏହି ସମବାୟ ମଡେଲ ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବାଧିକ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଦେଶରେ ପରିଣତ କରିଛି।
ଇଫ୍ କୋ : ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ସାର ସମବାୟ ସଂସ୍ଥା,ଯାହା ନିକଟରେ ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ “ନାନୋ ୟୁରିଆ” ଓ “ନାନୋ ଡିଏପି” ଭଳି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଆଣିଛି।
ସଫଳ ଓ ମଦର ଡାଏରୀ: ଗ୍ରାହକ ଓ ଚାଷୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ ସାଜି ପନିପରିବା ଓ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଛନ୍ତି।
ସମବାୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ୟା ଓ ଆହ୍ୱାନ :
ସମୃଦ୍ଧିର ଅନେକ ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ହେଁ ସମବାୟ କ୍ଷେତ୍ର କେତେକ ସମସ୍ୟାର ସାମ୍ନା କରୁଛି:
ରାଜନୈତିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ: ଅନେକ ସମୟରେ ସମବାୟ ସମିତିଗୁଡ଼ିକ ରାଜନୀତିର ଆଖଡ଼ାଶାଳ ପାଲଟିଯାଆନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ପରିଚାଳନାଗତ ଦକ୍ଷତାର ଅଭାବ:ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଚାଲୁଥିବାରୁ ଅନେକ ସମିତି ଆଧୁନିକ ବ୍ୟବସାୟିକ କୌଶଳ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଆର୍ଥିକ ଅନିୟମିତତା: ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ କେତେକ ସମବାୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ସମିତି ବୁଡ଼ିଯିବାର ନଜିର ରହିଛି।
ଆଧୁନିକ ସଂସ୍କାର ଓ ସରକାରୀ ପ୍ରୟାସ :
“ସମବାୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି” ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସାକାର କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ଏବେ ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଉଛନ୍ତି:
ନୂତନ ଜାତୀୟ ସମବାୟ ନୀତି: ଦେଶରେ ସମବାୟର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଏକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି।
ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ଶସ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ଯୋଜନା: ପ୍ୟାକ୍ସ ସ୍ତରରେ ବୃହତ ଶସ୍ୟ ଗୋଦାମ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି,ଯାହାଦ୍ୱାରା ଚାଷୀଙ୍କ ଶସ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ସେମାନେ ଉଚିତ୍ ସମୟରେ ବିକ୍ରି କରିପାରିବେ।
ଜାତୀୟ ସମବାୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ: ସମବାୟ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ମାନବ ସମ୍ବଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଛି।
“ସମବାୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି” କେବଳ ଏକ ବ୍ୟବସାୟିକ ସୂତ୍ର ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ସମଗ୍ର ସମାଜର ମିଳିତ ସଂକଳ୍ପ।କୋପରେଟିଭ୍ ବା ସମବାୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବିକାଶ—”ସମବାୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି” ହେଉଛି ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଦର୍ଶନ,ଯାହା ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ସହଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଗତି ହାସଲ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।ଏହା କେବଳ ଏକ ସରକାରୀ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ନୁହେଁ,ବରଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଜନ-ଆନ୍ଦୋଳନ।ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ସମବାୟର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଯଥା—ଆତ୍ମସହାୟତା,ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସମାନତା ଏବଂ ଏକତାକୁ ଆପଣେଇବେ,ସେତେବେଳେ ଦେଶର ପ୍ରକୃତ ସମୃଦ୍ଧି ଆସିବ।ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତର ବିକାଶ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ପାଇଁ ସମବାୟ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଅଧିକ ବେଗବାନ କରିବାକୁ ହେବ।ଏହାଦ୍ୱାରା ଦେଶର ଶେଷ ଧାଡ଼ିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଟିର ମଧ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ଏବଂ ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆର୍ଥିକ ମହାଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଭା ହେବ।
