ମାଁ ଲଙ୍କେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଖଣ୍ଡାବସା ଯାତ୍ରା,ଆସ୍ଥା, ପରମ୍ପରା ଓ ଐତିହ୍ୟର ଅନନ୍ୟ ସଙ୍ଗମ
ଜୁନାଗଡ଼,୩/୧୦.(ମନୀ ସ):କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ଐତିହାସିକ ସହର ଜୁନାଗଡ଼ର ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ ମାଁ ଲଙ୍କେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖଣ୍ଡାବସା ଯାତ୍ରା ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା, ପରମ୍ପରା ଓ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ ବହନ କରେ। ମାଁ ଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଓ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯାତ୍ରାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବକୁ ନେଇ ଜୁନାଗଡ଼ ସହରରେ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।ଜୁନାଗଡ଼ କେବଳ ଏକ ସହର ନୁହେଁ, ଏହା କଳାହାଣ୍ଡିର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାକ୍ଷୀ। ଅତୀତରେ ଏହା କଳାହାଣ୍ଡି ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା। ନାଗ ରାଜବଂଶର ଶାସନ ଓ 
ରାଜ ପରମ୍ପରା ସହ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍କୃତି ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ମାଁ ଲଙ୍କେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନାଗ ରାଜବଂଶର ଇଷ୍ଟଦେବୀ ତଥା ଜୁନାଗଡ଼ର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଇଆସୁଛି। ଲୋକକଥାରେ, ବଙ୍କା ପାଇକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ମାଁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆଣି ଜୁନାଗଡ଼ରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ମାଁଙ୍କ ଆରାଧନା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଧାର୍ମିକ ଜୀବନ ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଛି। ମାଁଙ୍କୁ ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଭକ୍ତମାନେ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ମାଁ ଲଙ୍କେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜାବିଧି ମଧ୍ୟରେ ଖଣ୍ଡାବସା ଯାତ୍ରାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ମୂଳାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଏହି ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହି ଅବସରରେ ପାରମ୍ପରିକ ଖଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାଇ ମାଁଙ୍କ ପୀଠକୁ ଅଣାଯାଏ। ଶୁଭଲଗ୍ନରେ ମାଁଙ୍କ ବେଦୀରେ ଧାନ ବା ଚାଉଳ ଗଦା ଉପରେ ଖଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବାର ପରମ୍ପରାକୁ ଖଣ୍ଡାବସା କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଧି ମାଁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପାସନା ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜକୀୟ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଚିତ।ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଯାତ୍ରାରେ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାବିଧି ଓ ରୀତିନୀତିର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଥାଏ। ପୂଜକ ଅଶ୍ୱିନ କୁମାର ପଣ୍ଡାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାରମ୍ପରିକ ବିଧିବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ସେହିପରି କଳାହାଣ୍ଡିର ରାଜା ଖଣ୍ଡାଧାରୀ ଅନନ୍ତ ପ୍ରତାପ ଦେଓ ଏହି ଯାତ୍ରାର ଖଣ୍ଡା ସମ୍ପର୍କିତ ପାରମ୍ପରିକ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥାନ୍ତି। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୁନାଗଡ଼ର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିଛି।ଏହି ଯାତ୍ରାର ପରିଚାଳନା ଓ ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରାମର୍ଶଦାତା କମିଟିର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି। କମିଟିର ସଦସ୍ୟ ହିମାଂଶୁ ଶେଖର ବରାଡ଼ ଓ ରାଜେଶ କୁମାର ପଣ୍ଡା ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ସହ ଜଡ଼ିତ ରହି ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ସହଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ। ମାଁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଖଣ୍ଡାବସା ଯାତ୍ରା ଦେଖିବା ପାଇଁ ଜୁନାଗଡ଼ ସହର ସମେତ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ବହୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ମାଁଙ୍କ ନିକଟରେ ପରିବାରର ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିଥାନ୍ତି।ସମୟ ବଦଳିବା ସହ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ଅବସାନ ଘଟିଛି, କିନ୍ତୁ ମାଁ ଲଙ୍କେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଓ ଭକ୍ତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅତୁଟ ରହିଛି। ଖଣ୍ଡାବସା ଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ଜୁନାଗଡ଼ର ଐତିହାସିକ ପରିଚୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବ ଓ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଆସୁଥିବା ପରମ୍ପରାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ମାଁଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରା ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜୁନାଗଡ଼ର ଗୌରବମୟ ଐତିହ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ଚେତନାର ପରିଚୟ ହୋଇ ରହିବ ।
ନରେନ୍ଦ୍ର କ୍ଷିତି ଙ୍କ ରିପୋର୍ଟ୍
