ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱରେ ବଉଳ କାଠ
ଘୋଷଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ ବକୁଳ ବା ବଉଳ କାଠ । ସେ ପୁଣି ଆଉ କେଉଁଠିକାର ନୁହେଁ ପୁରୀ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳର ସେହିବକୁଳ ବନ । ଯେଉଁଠି ଉତ୍କଳ ମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ସତ୍ୟବାଦୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ । ଏକଥା କେବେ ଶୁଣି ନ ଥିଲେ ନା । ତେବେ ଆଜି ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ଏହାକୁ ନେଇ ଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର କାହାଣୀ ବିଷୟରେ । ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ଦୁଇ ଭାଇ ଦିନେ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳର ବକୁଳବନକୁ ପଣସ ଖାଇବାକୁ ଆସିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଅଜା ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପଣସ ଖାଇ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଠା ବୋଳି ଦେଇଥିଲେ । ଏହାପରେ ଅଜା ବଳରାମ ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ବଉଳ ଗଛରେ ବାନ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ । ଘୋଷଯାତ୍ରାରେ ବଉଳକାଠ ଲାଗିହେବ ବୋଲି କଥା ଦେବାପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ମୁକୁଳି ପାରିଥିଲେ । ସେହି ଦିନଠାରୁ ବକୁଳ କାଠ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗରେ ଲାଗିହେବାର ବିଧି ରହି ଆସିଛି ।
ପାଖେଇ ଆସୁଛି ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଶ୍ବ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘୋଷଯାତ୍ରା । ଯେଉଁଥିରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି ବିଶ୍ବର କୋଣ ଅନୁକୋଣରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ । ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବା ପାଇଁ ରତ୍ନ ସିଂହାସନରୁ ରଥକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସନ୍ତି ତିନି ଠାକୁର । ଆହାଃ କି ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ ସତରେ । କିନ୍ତୁ ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ହେବ କରୋନା କାରଣରୁ କିଛିଟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ସିନା ଯୋଗଦେଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଧିରେ ବ୍ଯାଘାତ ହେବ କେମିତି । ମାନବୀୟ ଲୀଳାଖେଳା ଦେଖାଉଥିବା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଲୀଳା ବି ସ୍ବତନ୍ତ୍ର । ଆମ ସୁରକ୍ଷାରେ ସିନା ସେ ଅଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ବି ତ ସୁରକ୍ଷା ଲୋଡ଼ା । ରଥଯାତ୍ରାର ପହଣ୍ଡି ସମୟରେ ଠାକୁରଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଥାଏ ସେନାପଟ ଓ ବାହଟ । ଯାହାକୁ ବକୁଳ ବା ବଉଳ କାଠରେ ତିଆରି କରାଯାଏ । ପବିତ୍ର ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ଅବସରରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭୋଇ ସେବାୟତମାନେ ଶଗଡ଼ ବଳଦ ଧରି ପହଞ୍ଚି ଥାନ୍ତି ବକୁଳବନ ନିକଟରେ ।
ପୂର୍ବରୁ ସେବକମାନେ ଥରେ ଆସି ଗଛ ଚିହ୍ନଟ କରିଥାନ୍ତି । ଆଉ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଆସି ନଡ଼ିଆ ବାଡେଇ ଧୂପ ଦୀପରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଇ ପୁଷ୍ପମାଳ ଅର୍ପଣ କରାଯିବା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ଗଛ କଟା ପର୍ବ । ଭୋଇ ସେବାୟତମାନେ କୁରାଢୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ବୃକ୍ଷକୁ କାଟିଥାନ୍ତି । ତିନି ଠାକୁରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବକୁଳ ବୃକ୍ଷକୁ କୁରାଢୀରେ ତିନି ଖଣ୍ଡ କରି କଟାଯାଏ । ସତ୍ୟବାଦୀ ବକୁଳବନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଗଛ କଟାଯାଇ ଶଗଡ଼ରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ନିଆଯାଇଥାଏ । ଘଣ୍ଟଘଣ୍ଟା ସାଙ୍ଗକୁ ଯୋଡି ମହୁରୀ ସହିତ ହରିବୋଲ ହୁଳହୁଳିରେ କମ୍ପିଯାଏ ଚତୁର୍ଦିଗ । ଯିବା ବାଟରେ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପକ୍ଷରୁ ଭବ୍ଯ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା ଜ୍ଞାପନ କରା ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଗଛ କଟା ଓ ଶଗଡ଼ରେ ବୋହି ନେବାର ପରମ୍ପରା ବାପ ଜେଜେ ଅମଳରୁ କରି ଆସୁଥିବା ନେଇ ସେବାୟତମାନେ କହିଛନ୍ତି ।।
ସଂଗ୍ରାହକ – କବିକମଳ ନରେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ବେହେରା
ସମ୍ପାଦକ – ମୋ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଆଳଦା, ଖଇରା, ବାଲେଶ୍ବର
