ପ୍ରାଚୀନ ସିଦ୍ଧେଶ୍ବର ଶୈବପୀଠ

ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବୈତରଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରାଚୀନ ସିଦ୍ଧେଶ୍ବର ଶୈବପୀଠ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜତ୍ଵ କାଳରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା, ଚତୁର୍ଥ ନରସିଂହଙ୍ଗ ଶିଳାଲେଖରୁ ଜଣାପଡ଼େ ପୌରାଣିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ବ ଥିବା ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ | ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା । ସିଦ୍ଧିଲାଭ କରିଥିବାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳ ସେ ବିଶ୍ଵକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ’ରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ଅନ୍ୟ ଏକ ମତ ଅନୁସାରେ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ବର ପୀଠରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତପସ୍ୟା କରି ସିଦ୍ଧିଲାଭ କରିଥିଲେ | ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବେଦି ଓ ସ୍ନାନ କୁଣ୍ଡ ଏବେ ବି ରହିଛି | ଅଶୋକାଷ୍ଟମୀ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵର ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯାତ୍ରା | ‘ରସିକା କଢ଼ି’ ନାଁରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵର ପୀଠର ମହିମା ଚାରିଆଡ଼େ ବିଖ୍ୟାତ ପୁରୀଠାରୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ବର ପୀଠ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି କିଛି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ବିଶ୍ବାସ କରନ୍ତି | ଏହାକୁ ନେଇ ଲୋକମୁଖରେ ଏକ ବହୁ ପ୍ରଚଳିତ ଢଗ ଶୁଣାଯାଏ- ‘ସାତ ଥର ଯିବ ପୁରୀ, ଥରେ ଚାଲିଯିବ ରସିକା କଢ଼ି, ସବୁ ପାପ ଯିବ ଛାଡ଼ି। ବୈତରଣୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅସ୍ଥିଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏଠି ଅସ୍ଥି ବିଶ୍ଵର୍ଜନ କରାଯାଏ। ବର୍ଷକ ବାର ମାସ ଏଠି ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ।

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୮ରୁ ୨୧ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷ; ପିତୃ ପକ୍ଷ ସମୟରେ କେଉଁ ରୂପରେ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି ପୂର୍ବପୁରୁଷ ?

ଚଳିତ ବର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୭ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷ । ଏହି ସମୟ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମର ଦିବଂଗତ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଥାଉ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁ ।

ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ଏହି ୧୬ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶଧରଙ୍କୁ ଭେଟିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସନ୍ତି । ତେଣୁ, ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ବିଶେଷ ପଶୁ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ସହ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଆମ ଘରକୁ କେଉଁ ରୂପରେ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

୧. କାଉ:

କାଉକୁ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଦୂତ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଏହା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷ ସମୟରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ କାଉ ରୂପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ ପିଣ୍ଡଦାନ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଥମେ କାଉମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ । ଯଦି କାଉ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ଏହା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି ।

୨. ପିମ୍ପୁଡ଼ି:

ପିମ୍ପୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ । ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଇଦା ଗୋଲା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରାଯାଏ । ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିଥାଏ । ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳିଥାଏ ।

୩. ଗାଈ:

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଗାଈକୁ ମାଆର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି । ଗାଈକୁ ସମସ୍ତ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷରେ ଗାଈକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ହୋଇଯାଏ । ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଖାଦ୍ୟ ଗାଈକୁ ଦିଆଯାଏ । ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ଗାଈକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଦ୍ବାରା ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ସିଧାସଳଖ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ।

୪. କୁକୁର:

କୁକୁରକୁ ଯମରାଜଙ୍କ ଦୂତ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ବିଶ୍ଵାସ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ କୁକୁର ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଆସିପାରନ୍ତି । ବିଶେଷକରି ଯଦି ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ କୌଣସି କୁକୁରକୁ ହଇରାଣ କରିଥିବେ । ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷ ସମୟରେ କୁକୁରଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଏହା ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ଏକ ଉପାୟ ।

୫. ସାଧୁ, ସନ୍ଥ, କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁକ:

ଏହା ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷ ସମୟରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ସାଧୁ, ସନ୍ଥ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁକ ରୂପରେ ଆପଣଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିପାରନ୍ତି । ତେଣୁ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ଭିକ୍ଷୁକ କିମ୍ବା ସନ୍ଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ବରଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନର ସହିତ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହା କରିବା କରି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି ।

ପୂର୍ବପୁରୁଷ କାହିଁକି ଆସନ୍ତି ?

ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷରେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶଧରଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଆସନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରରେ ସବୁକିଛି ଠିକ୍ ଅଛି ନା ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ସେମାନେ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି । ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି । ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ପିଣ୍ଡଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ବଂଶଧରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଏବଂ କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଏ । ତେଣୁ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯିବା ଉଚିତ ।

ପ୍ରାଚୀନ ସିଦ୍ଧେଶ୍ବର ଶୈବପୀଠ